Betonowanie zimą: od jakiej temperatury można lać beton?
Oblicz teraz: Ile betonu na strop albo płytę: metry sześcienne i gruszki
Nie ma jednej temperatury powietrza, od której „wolno”. Są dwa warunki, które trzeba spełnić naraz: mieszanka betonowa przy układaniu ma mieć co najmniej 5 °C, a powierzchnia betonu nie może spaść poniżej 0 °C, dopóki beton nie osiągnie 5 MPa wytrzymałości. Ile betonu zamawiasz i ile to gruszek, policzysz w kalkulatorze betonu na strop; ten poradnik mówi, co zrobić, żeby ten beton przeżył pierwszą mroźną noc.
Wszystkie liczby poniżej pochodzą z poradnika producenta cementu Lafarge (Holcim Polska) „Betonowanie i pielęgnacja betonu w obniżonych temperaturach”, który przytacza też fragmenty normy PN-EN 13670 i wytyczne ITB nr 282/2011. Samej normy w całości nie czytaliśmy, bo jest płatna: cytujemy tylko to, co producent z niej przedrukował.
Dwa progi, które naprawdę się liczą
Temperatura mieszanki: minimum 5 °C. Poradnik pisze wprost, że mieszanka betonowa nie powinna mieć temperatury niższej niż 5 °C. To temperatura betonu w gruszce i w deskowaniu, nie termometru za oknem. Betoniarnia osiąga ją, podgrzewając składniki (z wyjątkiem cementu), więc przy zamówieniu na listopad czy grudzień zapytaj, z jaką temperaturą mieszanka wyjedzie z węzła.
Wytrzymałość krytyczna: 5 MPa. To wytrzymałość na ściskanie w warstwie powierzchniowej, po której beton jest odporny na zamrożenie. Wyciąg z PN-EN 13670 (pkt 8.5) mówi, że temperatura powierzchni betonu nie powinna spadać poniżej 0 °C, dopóki ta wartość nie zostanie osiągnięta. Do tego momentu beton trzeba chronić: przykryć, ocieplić albo ogrzewać.
Optymalne warunki według poradnika to 20-25 °C, brak wiatru i opadów. Wszystko poniżej to betonowanie, które wymaga planu, a nie tylko odwagi.
Kiedy w ogóle nie zaczynać
Poradnik przytacza wytyczne ITB nr 282/2011: w okresie zimowym nie wykonuje się robót budowlanych, gdy:
| Temperatura powietrza | Prędkość wiatru |
|---|---|
| -5 °C i niżej | od 8 m/s |
| -10 °C i niżej | od 4 m/s |
| -15 °C i niżej | od 2 m/s |
oraz przy opadach, mgle, szronie lub szadzi. Zwróć uwagę na konstrukcję tej tabeli: im zimniej, tym słabszy wiatr wystarczy, żeby przerwać pracę, bo wiatr wyciąga ciepło ze świeżego betonu szybciej niż sama temperatura.
Co musi być gotowe, zanim przyjedzie gruszka
Według poradnika i wyciągu z PN-EN 13670:
- podłoże nie może być zamarznięte: zamarznięty grunt zmienia właściwości, a po odwilży osiada pod świeżym betonem;
- deskowanie wolne od lodu, śniegu i stojącej wody, a grunt i deskowanie mają mieć temperaturę, która nie zamrozi betonu, zanim ten nabierze odporności;
- zbrojenie oczyszczone ze śniegu i lodu: mieszanka przy zimnej stali może zamarznąć lokalnie i przyczepność betonu do prętów zostaje trwale słabsza;
- materiały do osłony na miejscu: styropian, geowłóknina, folie, płyty lub maty z wełny mineralnej, a przy większych robotach cieplaki.
Jak skrócić drogę do 5 MPa
Poradnik wymienia działania, które przyspieszają uzyskanie wytrzymałości krytycznej. To decyzje, które podejmuje się z betoniarnią i z kierownikiem budowy, nie na placu:
- cement wyższej klasy (poradnik podaje przykład 42,5) albo więcej cementu w metrze sześciennym;
- domieszki przyspieszające wiązanie i twardnienie, właściwe dla danej konstrukcji;
- niższy współczynnik woda/cement, uzyskany domieszkami;
- podgrzanie składników mieszanki (bez cementu);
- osłona ciepłochronna na czas potrzebny do uzyskania mrozoodporności;
- ogrzewanie świeżego betonu parą albo ciepłym powietrzem, a w uzasadnionych przypadkach prądem;
- betonowanie w zamkniętym, ogrzewanym pomieszczeniu albo w cieplaku.
Domieszka nie zastępuje przykrycia. Na liście jest jako jedno z kilku działań, a nie jako przepustka do lania betonu na mrozie bez osłony.
Przykład: strop w listopadzie
Strop 120 m² o grubości 16 cm to z 3% zapasu 19,78 m³ betonu, czyli 2,5 gruszki po 8 m³: tyle pokazuje kalkulator betonu na strop. Przy takiej powierzchni połowa planu to zamówienie, a druga połowa to przykrycie: płyta stropowa ma dużą powierzchnię i małą grubość, więc oddaje ciepło szybko.
Ile dni pielęgnacji? Wyciąg z PN-EN 13670 (Tablica F.1, klasa pielęgnacji 2) podaje dla temperatury powierzchni betonu od 5 do 10 °C:
| Rozwój wytrzymałości betonu | Minimalny okres pielęgnacji |
|---|---|
| szybki | 2 dni |
| średni | 5 dni |
| wolny | 11 dni |
Do tego dolicza się każdy okres wiązania dłuższy niż 5 godzin, a gdy temperatura spada poniżej 5 °C, czas wydłuża się o cały okres, w którym jest niżej. Rozwój wytrzymałości (szybki, średni, wolny) to właściwość konkretnej mieszanki: zna go betoniarnia, więc zapytaj o niego przy zamówieniu. Klasę pielęgnacji podaje specyfikacja wykonawcza, czyli projekt.
Co się dzieje, gdy beton przemarznie za wcześnie
Lafarge zrobił proste doświadczenie: próbki z jednego zarobu część trzymano w laboratorium, część wystawiono na listopadowy mróz od razu po zaformowaniu. Po jednym dniu próbki z laboratorium miały 13,0 MPa, a te z zewnątrz 0,3 MPa: wiązanie praktycznie stanęło. Po 28 dniach różnica nadal była wyraźna: 43,8 MPa wobec 34,3 MPa, choć próbki z zewnątrz pierwszą dobę spędziły w komorze wilgotnościowej. Tej straty nie odrabia późniejsze ciepło.
Poradnik opisuje też, kiedy mróz szkodzi najbardziej: zamrożenie przed początkiem wiązania jest stosunkowo mało szkodliwe, ale po rozpoczęciu wiązania i przed osiągnięciem wytrzymałości krytycznej może całkowicie zniszczyć strukturę betonu.
Najczęstsze pytania
Czy można lać beton przy 0 °C?
Poradnik nie podaje progu temperatury powietrza, poniżej którego betonowanie jest zakazane. Warunki są inne: mieszanka co najmniej 5 °C, podłoże niezamarznięte, powierzchnia betonu nie niżej niż 0 °C do osiągnięcia 5 MPa, a przy mrozie i wietrze progi ITB z tabeli wyżej. Przy 0 °C bez przykrycia pierwszy warunek spełnisz, a ostatni najpewniej nie.
Czy domieszka przeciwmrozowa wystarczy?
Nie jako jedyny środek. Poradnik wymienia domieszki przyspieszające obok cementu wyższej klasy, podgrzania składników i osłony ciepłochronnej. Jaką domieszkę i w jakiej ilości, decyduje betoniarnia do konkretnej konstrukcji.
Jak długo trzymać przykrycie na betonie?
Do osiągnięcia 5 MPa w warstwie powierzchniowej, a w praktyce przez okres pielęgnacji z projektu. Przy 5-10 °C wyciąg z normy daje od 2 do 11 dni w zależności od tempa rozwoju wytrzymałości mieszanki, a każdy dzień poniżej 5 °C się dolicza.
Czy można betonować na zamarzniętym gruncie?
Nie. Poradnik mówi wprost, że mieszanki nie układa się na zamarznięte podłoże. Dotyczy to zwłaszcza ław i płyt fundamentowych.
Czy beton z worków też trzeba chronić?
Tak, zasady są te same, bo chodzi o wiązanie cementu, a nie o źródło mieszanki. Przy większych ilościach zimą worki są jednak podwójnie kłopotliwe: na metr sześcienny idzie 80 worków, a każdy trzeba wymieszać w temperaturze, której nikt nie kontroluje.
Gdzie dalej
- Ile betonu na ławy i dlaczego głębokość posadowienia bierze się z projektu: ile betonu na ławę fundamentową.
- Płyta zamiast ław: kalkulator płyty fundamentowej.
- Jeśli po stanie surowym zimą wchodzi wylewka: ile schnie wylewka, bo niska temperatura zatrzymuje też schnięcie.
Źródła
- Lafarge (Holcim Polska), „Betonowanie i pielęgnacja betonu w obniżonych temperaturach”: temperatura mieszanki, wytrzymałość krytyczna, progi z wytycznych ITB nr 282/2011, działania przyspieszające, doświadczenie laboratoryjne oraz wyciąg z PN-EN 13670 (pkt 8.2, pkt 8.5, Tablica F.1): https://www.holcim.pl/sites/poland2/files/2023-11/pielegnacja-betonu-w-obnizonych-temperaturach-poradnik.pdf