Przejdź do treści
BudowaBudowa i remont
Podstawy

Betonowanie zimą: od jakiej temperatury można lać beton?

Oblicz teraz: Ile betonu na strop albo płytę: metry sześcienne i gruszki

Nie ma jednej temperatury powietrza, od której „wolno”. Są dwa warunki, które trzeba spełnić naraz: mieszanka betonowa przy układaniu ma mieć co najmniej 5 °C, a powierzchnia betonu nie może spaść poniżej 0 °C, dopóki beton nie osiągnie 5 MPa wytrzymałości. Ile betonu zamawiasz i ile to gruszek, policzysz w kalkulatorze betonu na strop; ten poradnik mówi, co zrobić, żeby ten beton przeżył pierwszą mroźną noc.

Wszystkie liczby poniżej pochodzą z poradnika producenta cementu Lafarge (Holcim Polska) „Betonowanie i pielęgnacja betonu w obniżonych temperaturach”, który przytacza też fragmenty normy PN-EN 13670 i wytyczne ITB nr 282/2011. Samej normy w całości nie czytaliśmy, bo jest płatna: cytujemy tylko to, co producent z niej przedrukował.

Dwa progi, które naprawdę się liczą

Temperatura mieszanki: minimum 5 °C. Poradnik pisze wprost, że mieszanka betonowa nie powinna mieć temperatury niższej niż 5 °C. To temperatura betonu w gruszce i w deskowaniu, nie termometru za oknem. Betoniarnia osiąga ją, podgrzewając składniki (z wyjątkiem cementu), więc przy zamówieniu na listopad czy grudzień zapytaj, z jaką temperaturą mieszanka wyjedzie z węzła.

Wytrzymałość krytyczna: 5 MPa. To wytrzymałość na ściskanie w warstwie powierzchniowej, po której beton jest odporny na zamrożenie. Wyciąg z PN-EN 13670 (pkt 8.5) mówi, że temperatura powierzchni betonu nie powinna spadać poniżej 0 °C, dopóki ta wartość nie zostanie osiągnięta. Do tego momentu beton trzeba chronić: przykryć, ocieplić albo ogrzewać.

Optymalne warunki według poradnika to 20-25 °C, brak wiatru i opadów. Wszystko poniżej to betonowanie, które wymaga planu, a nie tylko odwagi.

Kiedy w ogóle nie zaczynać

Poradnik przytacza wytyczne ITB nr 282/2011: w okresie zimowym nie wykonuje się robót budowlanych, gdy:

Temperatura powietrzaPrędkość wiatru
-5 °C i niżejod 8 m/s
-10 °C i niżejod 4 m/s
-15 °C i niżejod 2 m/s

oraz przy opadach, mgle, szronie lub szadzi. Zwróć uwagę na konstrukcję tej tabeli: im zimniej, tym słabszy wiatr wystarczy, żeby przerwać pracę, bo wiatr wyciąga ciepło ze świeżego betonu szybciej niż sama temperatura.

Co musi być gotowe, zanim przyjedzie gruszka

Według poradnika i wyciągu z PN-EN 13670:

  • podłoże nie może być zamarznięte: zamarznięty grunt zmienia właściwości, a po odwilży osiada pod świeżym betonem;
  • deskowanie wolne od lodu, śniegu i stojącej wody, a grunt i deskowanie mają mieć temperaturę, która nie zamrozi betonu, zanim ten nabierze odporności;
  • zbrojenie oczyszczone ze śniegu i lodu: mieszanka przy zimnej stali może zamarznąć lokalnie i przyczepność betonu do prętów zostaje trwale słabsza;
  • materiały do osłony na miejscu: styropian, geowłóknina, folie, płyty lub maty z wełny mineralnej, a przy większych robotach cieplaki.

Jak skrócić drogę do 5 MPa

Poradnik wymienia działania, które przyspieszają uzyskanie wytrzymałości krytycznej. To decyzje, które podejmuje się z betoniarnią i z kierownikiem budowy, nie na placu:

  • cement wyższej klasy (poradnik podaje przykład 42,5) albo więcej cementu w metrze sześciennym;
  • domieszki przyspieszające wiązanie i twardnienie, właściwe dla danej konstrukcji;
  • niższy współczynnik woda/cement, uzyskany domieszkami;
  • podgrzanie składników mieszanki (bez cementu);
  • osłona ciepłochronna na czas potrzebny do uzyskania mrozoodporności;
  • ogrzewanie świeżego betonu parą albo ciepłym powietrzem, a w uzasadnionych przypadkach prądem;
  • betonowanie w zamkniętym, ogrzewanym pomieszczeniu albo w cieplaku.

Domieszka nie zastępuje przykrycia. Na liście jest jako jedno z kilku działań, a nie jako przepustka do lania betonu na mrozie bez osłony.

Przykład: strop w listopadzie

Strop 120 m² o grubości 16 cm to z 3% zapasu 19,78 m³ betonu, czyli 2,5 gruszki po 8 m³: tyle pokazuje kalkulator betonu na strop. Przy takiej powierzchni połowa planu to zamówienie, a druga połowa to przykrycie: płyta stropowa ma dużą powierzchnię i małą grubość, więc oddaje ciepło szybko.

Ile dni pielęgnacji? Wyciąg z PN-EN 13670 (Tablica F.1, klasa pielęgnacji 2) podaje dla temperatury powierzchni betonu od 5 do 10 °C:

Rozwój wytrzymałości betonuMinimalny okres pielęgnacji
szybki2 dni
średni5 dni
wolny11 dni

Do tego dolicza się każdy okres wiązania dłuższy niż 5 godzin, a gdy temperatura spada poniżej 5 °C, czas wydłuża się o cały okres, w którym jest niżej. Rozwój wytrzymałości (szybki, średni, wolny) to właściwość konkretnej mieszanki: zna go betoniarnia, więc zapytaj o niego przy zamówieniu. Klasę pielęgnacji podaje specyfikacja wykonawcza, czyli projekt.

Co się dzieje, gdy beton przemarznie za wcześnie

Lafarge zrobił proste doświadczenie: próbki z jednego zarobu część trzymano w laboratorium, część wystawiono na listopadowy mróz od razu po zaformowaniu. Po jednym dniu próbki z laboratorium miały 13,0 MPa, a te z zewnątrz 0,3 MPa: wiązanie praktycznie stanęło. Po 28 dniach różnica nadal była wyraźna: 43,8 MPa wobec 34,3 MPa, choć próbki z zewnątrz pierwszą dobę spędziły w komorze wilgotnościowej. Tej straty nie odrabia późniejsze ciepło.

Poradnik opisuje też, kiedy mróz szkodzi najbardziej: zamrożenie przed początkiem wiązania jest stosunkowo mało szkodliwe, ale po rozpoczęciu wiązania i przed osiągnięciem wytrzymałości krytycznej może całkowicie zniszczyć strukturę betonu.

Najczęstsze pytania

Czy można lać beton przy 0 °C?

Poradnik nie podaje progu temperatury powietrza, poniżej którego betonowanie jest zakazane. Warunki są inne: mieszanka co najmniej 5 °C, podłoże niezamarznięte, powierzchnia betonu nie niżej niż 0 °C do osiągnięcia 5 MPa, a przy mrozie i wietrze progi ITB z tabeli wyżej. Przy 0 °C bez przykrycia pierwszy warunek spełnisz, a ostatni najpewniej nie.

Czy domieszka przeciwmrozowa wystarczy?

Nie jako jedyny środek. Poradnik wymienia domieszki przyspieszające obok cementu wyższej klasy, podgrzania składników i osłony ciepłochronnej. Jaką domieszkę i w jakiej ilości, decyduje betoniarnia do konkretnej konstrukcji.

Jak długo trzymać przykrycie na betonie?

Do osiągnięcia 5 MPa w warstwie powierzchniowej, a w praktyce przez okres pielęgnacji z projektu. Przy 5-10 °C wyciąg z normy daje od 2 do 11 dni w zależności od tempa rozwoju wytrzymałości mieszanki, a każdy dzień poniżej 5 °C się dolicza.

Czy można betonować na zamarzniętym gruncie?

Nie. Poradnik mówi wprost, że mieszanki nie układa się na zamarznięte podłoże. Dotyczy to zwłaszcza ław i płyt fundamentowych.

Czy beton z worków też trzeba chronić?

Tak, zasady są te same, bo chodzi o wiązanie cementu, a nie o źródło mieszanki. Przy większych ilościach zimą worki są jednak podwójnie kłopotliwe: na metr sześcienny idzie 80 worków, a każdy trzeba wymieszać w temperaturze, której nikt nie kontroluje.

Gdzie dalej

Źródła